Brak wiedzy o sankcjach – czy chroni przedsiębiorcę przed karą?
To częste, ale błędne założenie. Sankcje gospodarcze UE obejmują także transakcje z pośrednikami i łańcuchy dostaw, w których towar ostatecznie trafia do podmiotu objętego sankcjami. Przedsiębiorca może więc naruszyć sankcje, nie mając o tym pojęcia. Czy taka nieświadomość naruszenia prawa go ochroni?
Ignorantia iuris nocet – czy nieznajomość prawa zwalnia z odpowiedzialności?
Stara rzymska maksyma ignorantia iuris nocet, czyli „nieznajomość prawa szkodzi”, ma istotne znaczenie również w prawie sankcyjnym. Brak wiedzy o przepisach nie zwalnia z obowiązku ich stosowania, choć wpływ błędu na odpowiedzialność zależy od rodzaju naruszenia i właściwych przepisów.
Także członek zarządu nie uniknie automatycznie odpowiedzialności tylko dlatego, że przekazał obowiązki innej osobie. Organy mogą badać, czy niewiedza wynikała z rzeczywistego podziału ról, czy z zaniedbania nadzoru. Warto zatem znać zasady odpowiedzialności przedsiębiorcy za naruszenie sankcji i odpowiednio dokumentować podejmowane decyzje.
Odpowiedzialność za naruszenie sankcji – jakie kary grożą przedsiębiorcy?
Podstawą unijnego systemu sankcyjnego są m.in. rozporządzenia 833/2014, 269/2014 i 765/2006, a w Polsce ustawa z 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę.
Za określone naruszenia przepisów sankcyjnych może zostać nałożona kara administracyjna do 20 mln zł. W przewidzianych prawem przypadkach możliwy jest również przepadek towaru. Odpowiedzialność karna zależy od konkretnego naruszenia, a przepisy mogą przewidywać surowe kary pozbawienia wolności.
Przedsiębiorcy powinni pamiętać, że sankcje gospodarcze i obowiązki wynikające z przepisów AML stanowią odrębne reżimy prawne. Więcej o odpowiedzialności w tym drugim obszarze przeczytasz w artykule Kary za naruszenie przepisów AML.
Nieumyślne naruszenie sankcji gospodarczych – konsekwencje dla firmy
Przepisy sankcyjne wymagają świadomości lub zamiaru w określonych przypadkach, np. przy zakazie świadomego i celowego udziału w obchodzeniu sankcji. W innych sytuacjach znaczenie mogą mieć charakter naruszenia, dochowanie należytej staranności oraz przesłanki odpowiedzialności przewidziane w konkretnych przepisach.
Nieumyślne naruszenie sankcji nie oznacza zatem automatycznie ani bezkarności, ani odpowiedzialności karnej. Przy ocenie sytuacji przedsiębiorcy istotne jest nie tylko to, co firma wiedziała, ale również jakie działania podjęła w celu ustalenia rzeczywistego charakteru transakcji.
Due diligence sankcyjne – jak weryfikować kontrahentów?
Skuteczna ochrona przed ryzykiem sankcyjnym zaczyna się od odpowiedniego due diligence w zakresie sankcji. Warto:
- ustalić, którym reżimom sankcyjnym podlega firma, uwzględniając również przepisy amerykańskie OFAC, jeżeli mają zastosowanie do jej działalności,
- sprawdzać kontrahentów i ich beneficjentów rzeczywistych na właściwych listach sankcyjnych,
- analizować pochodzenie i kierunek dostaw, także pośrednich,
- dokumentować i archiwizować przeprowadzone weryfikacje.
Szczególnie ważne jest regularne sprawdzanie list sankcyjnych i prowadzenie screeningu kontrahentów. Jednorazowa kontrola przed zawarciem umowy może nie wystarczyć, ponieważ listy sankcyjne i powiązania biznesowe zmieniają się w czasie.
Compliance sankcyjny – jak ograniczyć ryzyko kar?
Zgodność firmy z sankcjami to stały proces, a nie jednorazowe sprawdzenie. Szczególnie narażone na problemy organizacyjne mogą być małe i średnie firmy, które nie mają własnego działu prawnego.
Compliance sankcyjny nie musi jednak oznaczać rozbudowanych struktur. Skuteczny program obejmuje ocenę ryzyka, procedury przypisane konkretnym osobom, klauzule sankcyjne w umowach, szkolenia pracowników i monitorowanie zmian przepisów.
Jeśli nieprawidłowość już wystąpiła, należy przeanalizować obowiązki prawne, zabezpieczyć dokumentację i podjąć odpowiednie działania naprawcze. Celowe ukrywanie naruszenia może dodatkowo pogorszyć sytuację przedsiębiorcy.
Nie masz pewności, czy Twoja firma jest przygotowana na kontrolę sankcyjną? Eksperci LITIGATO pomagają przedsiębiorcom ocenić ryzyko prawne, wdrożyć skuteczne procedury compliance i bronić się przed karami. Jeśli potrzebujesz kompleksowego wsparcia prawnego i podatkowego, sprawdź, jak doradca Podatkowy Warszawa może pomóc Twojej firmie w bezpiecznym prowadzeniu działalności gospodarczej.
Rekomendacje
LITIGATO Spory podatkowe wyróżnione w rankingu firm doradztwa podatkowego w 2022 roku
Wojciech Plawiak – rekomendowany doradca w podatku od nieruchomości
www.litigato.pl – TOP 5 w kategorii Najlepsze strony internetowe
Wojciech Pławiak jest ekspertem BCC w zakresie sporów podatkowych i podatku od nieruchomości.
LITIGATO Spory podatkowe jest członkiem Business Centre Club.
Business Centre Club
Wojciech Pławiak został uznany za najlepszego specjalistę w zakresie podatku od nieruchomości w 2015 r. w prestiżowym X ogólnopolskim rankingu Rzeczpospolitej oraz rekomendowany doradca w kategorii Podatek od nieruchomości w XIII edycji Rankingu za 2019 r.
Rzeczpospolita
