Łańcuch dostaw a sankcje – odpowiedzialność przedsiębiorcy za naruszenie sankcji

Sankcje UE wobec Rosji i Białorusi – jakie obowiązki ma polska firma?

Jednym z kluczowych aktów regulujących sankcje UE wobec Rosji jest rozporządzenie Rady (UE) nr 833/2014, które przewiduje m.in. ograniczenia dotyczące wywozu towarów podwójnego zastosowania oraz przywozu określonych wyrobów ze stali i żelaza. Wobec Białorusi istotne znaczenie ma rozporządzenie Rady (WE) nr 765/2006. Polscy przedsiębiorcy muszą uwzględniać właściwe sankcje unijne, krajowe i ONZ. Lista OFAC SDN nie obowiązuje automatycznie w Polsce, ale może mieć znaczenie przy transakcjach powiązanych z jurysdykcją USA.

Od 2024 r. w określonych przypadkach eksporterzy mają również obowiązek stosowania klauzul zakazujących reeksportu do Rosji. Więcej o obowiązujących ograniczeniach przeczytasz w artykule Sankcje wobec Rosji i Białorusi – transakcje naruszające przepisy.

Naruszenie sankcji gospodarczych – odpowiedzialność finansowa i karna

Naruszenie sankcji gospodarczych może prowadzić do dotkliwych konsekwencji administracyjnych, finansowych i karnych. W określonych przypadkach przepisy przewidują karę pieniężną do 20 mln zł, a naruszenia związane z dokumentowaniem przeznaczenia towaru mogą skutkować dodatkowymi sankcjami. Możliwe jest również zamrożenie środków podmiotu objętego restrykcjami.

Odpowiedzialność karna może dotyczyć osób uczestniczących w naruszeniu, w tym członków zarządu i pracowników. Jej zakres zależy od konkretnego czynu i podstawy prawnej. W przypadku postępowania warto skorzystać z pomocy prawnej w zakresie przestępczości gospodarczej oraz odpowiednio przygotować się do kontroli celno-skarbowej.

Jak sprawdzić kontrahenta? Due diligence sankcyjne krok po kroku

Rzetelna weryfikacja kontrahentów pod kątem sankcji, czyli due diligence sankcyjne, powinna obejmować:

• ustalenie beneficjenta rzeczywistego kontrahenta, także w strukturach offshore,
• weryfikację członków zarządu oraz negatywnych doniesień medialnych,
• klasyfikację taryfową towaru i ocenę obowiązujących ograniczeń eksportowych,
• ustalenie użytkownika końcowego i rzeczywistego przeznaczenia towaru.

Samo sprawdzenie list sankcyjnych nie zawsze wystarcza. Warto również wdrożyć regularny screening sankcyjny i weryfikację list sankcyjnych. W 2026 r. due diligence kontrahenta powinno być procesem cyklicznym, dostosowanym do poziomu ryzyka, a nie jednorazową czynnością przed podpisaniem umowy.

Obejście sankcji w łańcuchu dostaw – najważniejsze sygnały ostrzegawcze

Na potencjalne obejście sankcji w łańcuchu dostaw mogą wskazywać m.in. płatnik inny niż kupujący, nietypowa trasa transportu, pośrednik bez rzeczywistego zaplecza gospodarczego, adres rejestrowy współdzielony z wieloma spółkami czy niechęć do ujawnienia dalszej odsprzedaży.

Szczególnie wnikliwa powinna być analiza transakcji realizowanych przez pośredników z państw Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej. Istotne jest nie tylko sprawdzenie dokumentów, ale również ocena ekonomicznego uzasadnienia transakcji i wiarygodności partnera handlowego.

Compliance sankcyjny w firmie – jak ograniczyć ryzyko naruszeń?

Skuteczny compliance sankcyjny dla firm wymaga procedur dopasowanych do branży, właściwych klauzul umownych, regularnej aktualizacji danych kontrahentów oraz archiwizacji wyników weryfikacji. W razie kontroli istotne znaczenie ma możliwość wykazania, jakie działania przedsiębiorca podjął w celu ograniczenia ryzyka.

Zastanawiasz się, czy Twoje procedury przetrwałyby kontrolę? Eksperci podatkowi Warszawa LITIGATO pomogą ocenić ryzyko sankcyjne przedsiębiorstwa, przeanalizować łańcuch dostaw i wdrożyć skuteczne procedury weryfikacji kontrahentów.