Sankcje wobec Rosji i Białorusi – ryzyko pośredniego handlu i weryfikacja kontrahenta
Sankcje gospodarcze Rosja i Białoruś nie ograniczają się dziś do prostego zakazu „nie handluj z podmiotem X” – największe ryzyko dla firm leży w transakcjach pośrednich, których na pierwszy rzut oka nic nie łączy z żadną z tych jurysdykcji. Sankcje wobec Rosji przedsiębiorca może naruszyć nawet nieumyślnie, jeśli jego towar trafia do rosyjskiego odbiorcy przez kraj trzeci. Lista sankcyjna kontrahent to dopiero pierwszy, najprostszy etap weryfikacji – pośredni […]
Sankcje gospodarcze Rosja i Białoruś nie ograniczają się dziś do prostego zakazu „nie handluj z podmiotem X” – największe ryzyko dla firm leży w transakcjach pośrednich, których na pierwszy rzut oka nic nie łączy z żadną z tych jurysdykcji. Sankcje wobec Rosji przedsiębiorca może naruszyć nawet nieumyślnie, jeśli jego towar trafia do rosyjskiego odbiorcy przez kraj trzeci. Lista sankcyjna kontrahent to dopiero pierwszy, najprostszy etap weryfikacji – pośredni handel Rosja sankcje obejmuje dziś także reeksport i skomplikowane struktury właścicielskie, a compliance sankcje Rosja wymaga znacznie więcej niż jednorazowego sprawdzenia nazwiska w wyszukiwarce. W tym artykule eksperci LITIGATO wyjaśniają, jakie transakcje realnie mogą naruszać sankcje i na co przedsiębiorca powinien zwrócić uwagę, weryfikując zagranicznego kontrahenta.
Sankcje wobec Rosji pośredni handel
Sankcje wobec Rosji pośredni handel dotyczą sytuacji, w których towar formalnie trafia do kontrahenta niesankcjonowanego, a faktycznie kończy w Rosji lub Białorusi. Z praktyki wynika, że firmy, które oficjalnie wycofały się z rynku rosyjskiego, w rzeczywistości zwiększają eksport do państw takich jak Kazachstan, Armenia czy Kirgistan – członków Euroazjatyckiej Unii Celnej, skąd towar trafia dalej do Rosji bez większych przeszkód logistycznych. Rozporządzenie UE sankcje traktują ten mechanizm jako obejście sankcji, niezależnie od tego, czy przedsiębiorca uczestniczył w nim świadomie.
Sprawdź również: Listy sankcyjne a AML
Sprawdzenie kontrahenta lista sankcyjna
Sprawdzenie kontrahenta lista sankcyjna to dopiero pierwszy, najłatwiejszy etap weryfikacji sankcyjnej. Listy prawnie wiążące dla polskich przedsiębiorców obejmują listę polską, unijną i ONZ, natomiast lista SDN OFAC nie jest prawnie wiążąca w Polsce, ale warto ją uwzględniać przy ocenie reputacyjnej kontrahenta prowadzącego działalność w USA lub rozliczeniach w dolarach. Nie istnieje jeden oficjalny wykaz wszystkich list sankcyjnych na świecie, dlatego przedsiębiorca powinien wypracować własny model weryfikacji, uwzględniający branżę, obszar geograficzny i skalę działalności.
Odpowiedzialność przedsiębiorcy sankcje Białoruś
Odpowiedzialność przedsiębiorcy sankcje Białoruś ponosi na tych samych zasadach co w przypadku Rosji – reżim sankcyjny wobec obu krajów oparty jest na analogicznych rozporządzeniach unijnych, m.in. rozporządzeniu Rady (WE) nr 765/2006. Wpis na krajową listę sankcyjną prowadzoną przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych następuje w drodze decyzji administracyjnej podlegającej natychmiastowemu wykonaniu i może dotyczyć nie tylko podmiotów bezpośrednio wspierających agresję, ale też firm powiązanych z nimi organizacyjnie, kapitałowo lub finansowo. Szczególnej wagi nabiera wtedy dobrze zaprojektowany compliance sankcyjny, obejmujący nadzór nad pracownikami zawierającymi umowy oraz dokumentowanie procesu decyzyjnego.
Jak uniknąć naruszenia sankcji eksport
Jak uniknąć naruszenia sankcji eksport, skoro sam fakt sprzedaży towaru poza terytorium Rosji lub Białorusi nie daje pełnej gwarancji bezpieczeństwa? Od marca 2024 r. unijni eksporterzy mają obowiązek wprowadzania do umów klauzul zakazujących powrotnego wywozu do Rosji, obejmujących w szczególności towary podwójnego zastosowania i inne technologie wymienione w załącznikach do rozporządzenia 833/2014, w tym łożyska kulkowe, komputery czy półprzewodniki. Eksporter musi też zapewnić odpowiednie środki zaradcze na wypadek naruszenia takiej klauzuli przez kontrahenta oraz poinformować właściwe organy krajowe o wykrytym naruszeniu.
Weryfikacja kontrahenta zagranicznego sankcje
Weryfikacja kontrahenta zagranicznego sankcje powinna wykraczać poza formalne sprawdzenie list – Komisja Europejska rekomenduje uwzględnianie negatywnych informacji medialnych oraz innych danych dostępnych w internecie, tzw. adverse media investigations. Wzmocnione due diligence obejmuje identyfikację struktury właścicielskiej, w tym ustalenie beneficjenta rzeczywistego nawet w skomplikowanych strukturach offshore, a także sprawdzenie członków zarządu i rad nadzorczych. Sygnałem ostrzegawczym powinny być m.in. istotne zmiany struktury właścicielskiej w ostatnich latach, adres rejestrowy współdzielony z wieloma innymi podmiotami czy niedostępność rzeczywistego prezesa firmy.
Transakcje objęte sankcjami Rosja przedsiębiorca
Transakcje objęte sankcjami Rosja przedsiębiorca musi rozpoznawać nie tylko po stronie kontrahenta, ale też po stronie samego towaru. Rozporządzenie 833/2014 wprowadza zakaz przywozu m.in. wyrobów z żelaza i stali, ropy naftowej, złota oraz szeregu towarów wymienionych w załącznikach, jeśli pochodzą z Rosji lub zostały z niej wywiezione, a także zakaz wywozu towarów luksusowych czy technologii lotniczych i kosmicznych do podmiotów rosyjskich lub białoruskich. Podmiot objęty sankcjami może zresztą nadal otrzymywać zapłatę za towar dostarczony przed wpisem na listę, o ile płatność trafia na zamrożony rachunek bankowy i nie ma formy gotówkowej.
Obejście sankcji przez pośrednika odpowiedzialność
Obejście sankcji przez pośrednika odpowiedzialność może rodzić nawet wtedy, gdy formalnie żadna ze stron transakcji nie figuruje na liście sankcyjnej. Klasycznym przykładem jest cesja wierzytelności lub umowa faktoringu zawarta po wpisaniu danego podmiotu na listę – organy traktują takie działanie jako próbę obejścia sankcji, jeśli jej celem jest wyprowadzenie płatności poza zamrożony rachunek. Pośrednictwo handlowe sankcje obchodzi też wtedy, gdy przedsiębiorca wie lub powinien wiedzieć, że jego kontrahent działa jako figurant dla podmiotu faktycznie kontrolowanego przez osobę objętą restrykcjami.
Sprawdź również: kontrola podatkowa Warszawa
Due diligence kontrahent lista sankcyjna 2026
Due diligence kontrahent lista sankcyjna 2026 to proces, który powinien być powtarzany cyklicznie, a nie wykonywany jednorazowo przy pierwszym kontakcie handlowym. Eksport kontrolowany wymaga dodatkowo prawidłowej klasyfikacji taryfowej towaru, żeby ustalić, czy w ogóle podlega on regulacjom sankcyjnym, oraz audytu dokumentacji potwierdzającej rzeczywiste pochodzenie i przeznaczenie towaru. Łańcuch dostaw sankcje wymuszają traktować jako całość – nie wystarczy zweryfikować bezpośredniego odbiorcy, trzeba też ocenić ryzyko dalszej dystrybucji towaru do państwa objętego restrykcjami.
Podsumowanie
Naruszenie sankcji rzadko wynika z jawnej i świadomej współpracy z podmiotem wpisanym na listę – w praktyce najczęściej powstaje z braku kontroli nad dalszym obrotem towarem lub niedostatecznej weryfikacji struktury właścicielskiej kontrahenta. Transakcja zakazana może się ujawnić dopiero po miesiącach, gdy okazuje się, że towar sprzedany do kraju trzeciego ostatecznie trafił do Rosji lub Białorusi, a odpowiedzialność karna sankcje przewidują surową – karę pozbawienia wolności nie krótszą niż 3 lata. Regularna weryfikacja kontrahenta, aktualizacja procedur compliance i dokumentowanie należytej staranności pozostają najskuteczniejszym sposobem ograniczenia tego ryzyka. Jeśli nie masz pewności, czy Twoje transakcje z zagranicznymi kontrahentami są bezpieczne pod względem sankcji, skontaktuj się z kancelaria prawno podatkowa LITIGATO – pomożemy ocenić ryzyko i wdrożyć skuteczne procedury weryfikacji.
Rekomendacje
LITIGATO Spory podatkowe wyróżnione w rankingu firm doradztwa podatkowego w 2022 roku
Wojciech Plawiak – rekomendowany doradca w podatku od nieruchomości
www.litigato.pl – TOP 5 w kategorii Najlepsze strony internetowe
Wojciech Pławiak jest ekspertem BCC w zakresie sporów podatkowych i podatku od nieruchomości.
LITIGATO Spory podatkowe jest członkiem Business Centre Club.
Business Centre Club
Wojciech Pławiak został uznany za najlepszego specjalistę w zakresie podatku od nieruchomości w 2015 r. w prestiżowym X ogólnopolskim rankingu Rzeczpospolitej oraz rekomendowany doradca w kategorii Podatek od nieruchomości w XIII edycji Rankingu za 2019 r.
Rzeczpospolita
