Listy sankcyjne a AML – jak wygląda weryfikacja i screening sankcyjny?
Listy sankcyjne AML to dziś jeden z najczęściej kontrolowanych obszarów compliance – żadna instytucja obowiązana nie może twierdzić, że wdrożyła skuteczny system AML, jeśli nie prowadzi systematycznej weryfikacji list sankcyjnych. Screening sankcyjny bywa traktowany jako formalność, tymczasem listy sankcyjne compliance to jeden z filarów oceny ryzyka – zwłaszcza od czasu kolejnych pakietów sankcji nakładanych od 2022 roku. AML listy sankcyjne sprawdzanie nie ogranicza się przy tym do jednorazowej kontroli przy onboardingu, lecz wymaga stałego monitorowania zarówno klientów, jak i zawieranych transakcji. W tym artykule profesjonaliści LITIGATO wyjaśniają, jak zorganizować weryfikację list sankcyjnych, żeby nie narazić się na odpowiedzialność administracyjną i karną.
Weryfikacja klientów na listach sankcyjnych AML
Listy sankcyjne weryfikacja klientów AML powinna obejmować każdą osobę i podmiot, z którym instytucja nawiązuje stosunki gospodarcze, a także jego beneficial owner. Zgodnie z art. 117 ustawy AML instytucje obowiązane muszą stosować szczególne środki ograniczające wobec osób i podmiotów wskazanych na listach z art. 118 – polegają one na zamrożeniu wartości majątkowych oraz zakazie ich udostępniania. Weryfikacja obejmuje również osoby powiązane, w tym Politically Exposed Persons (PEP), czyli osoby zajmujące eksponowane stanowiska polityczne. Screening sankcyjny stanowi więc integralną część procedur KYC, a nie odrębny, poboczny proces. Zasady organizacji takich procesów warto powiązać z dokumentem procedura AML co musi zawierać.
Sprawdzanie list sankcyjnych – obowiązki instytucji
Sprawdzanie list sankcyjnych obowiązki instytucji nakłada wprost art. 118 ustawy AML, który wskazuje trzy źródła: listy ONZ ogłaszane przez Radę Bezpieczeństwa, listy UE wynikające z rozporządzeń unijnych oraz krajową listę prowadzoną przez Generalnego Inspektora Informacji Finansowej na podstawie art. 120. Do tego dochodzi krajowa lista sankcyjna MSWiA, wprowadzona ustawą z 13 kwietnia 2022 r. o przeciwdziałaniu wspieraniu agresji na Ukrainę, obejmująca podmioty i osoby powiązane z rosyjską agresją. Obowiązek dotyczy każdej instytucji obowiązanej, niezależnie od skali prowadzonej działalności.
Listy sankcyjne UE i procedury compliance w 2026 roku
Listy sankcyjne UE procedury compliance 2026 muszą uwzględniać rosnącą liczbę pakietów sankcyjnych przyjmowanych od 2022 roku – każdy z nich wymaga natychmiastowego re-screeningu całej bazy klientów. UE rozporządzenia sankcyjne wydawane są na podstawie art. 215 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i obejmują m.in. zamrożenie aktywów, zakazy podróży oraz ograniczenia handlowe. Dobra procedura compliance powinna wskazywać, kto w organizacji odpowiada za bieżące śledzenie zmian na listach unijnych i jak szybko aktualizowane są wewnętrzne bazy danych.
Screening sankcyjny a przeciwdziałanie praniu pieniędzy
Screening sankcyjny a przeciwdziałanie praniu pieniędzy to dwa obszary, które w praktyce się przenikają – transakcja z podmiotem sankcjonowanym niemal zawsze rodzi też podejrzenie prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu. Standardem rynkowym jest screening on-boardingowy, przeprowadzany przed nawiązaniem stosunków gospodarczych, oraz bieżące monitorowanie transakcji w czasie rzeczywistym, obejmujące każdą stronę przelewu. Do tego dochodzi cykliczny re-screening całej bazy klientów, najlepiej wykonywany codziennie po aktualizacji list.
Listy sankcyjne OFAC – weryfikacja podmiotów
Listy sankcyjne OFAC weryfikacja podmiotów nabiera znaczenia zwłaszcza dla instytucji obsługujących transakcje w dolarach amerykańskich lub klientów powiązanych z USA. Amerykański Departament Skarbu prowadzi za pośrednictwem OFAC listę Specially Designated Nationals, powszechnie określaną jako SDN List, obejmującą osoby i podmioty powiązane z terroryzmem, handlem narkotykami czy proliferacją broni masowego rażenia. Obok niej funkcjonuje lista non-SDN, obejmująca m.in. sankcje sektorowe – obie wymagają odrębnej analizy, bo różnią się zakresem nakładanych ograniczeń.
Automatyczna weryfikacja list sankcyjnych
Weryfikacja list sankcyjnych, prowadzona ręcznie przy kilkudziesięciu odrębnych źródłach, jest w praktyce niewykonalna – stąd rosnąca popularność zautomatyzowanych rozwiązań. Automatyczna weryfikacja list sankcyjnych system to dziś standard, a nie luksus. Systemy analityczne AML pozwalają na wyszukiwanie po nazwiskach i aliasach, uwzględniają własne czarne listy tworzone przez instytucję oraz umożliwiają pobranie wyników w formatach csv, xml czy json. Rozwiązania tego typu wspierają też należytą staranność, czyli due diligence, wymaganą przy ocenie każdego nowego kontrahenta. Przy analizie poprawności procesów i dokumentacji przydatne mogą być również audyty księgowe.
Naruszenie sankcji finansowych – konsekwencje prawne
Naruszenie sankcji finansowych konsekwencje prawne rodzi na kilku płaszczyznach jednocześnie. Sankcje finansowe, takie jak zamrożenie środków, pozostają najczęściej stosowanym środkiem represyjnym wobec podmiotów naruszających przepisy. Ustawa AML w art. 147–157 przewiduje kary administracyjne do 5 milionów euro lub 10% rocznego obrotu dla osób prawnych oraz do 1 miliona euro dla osób fizycznych. Ustawa z 13 kwietnia 2022 r. dodaje własny katalog sankcji – karę pieniężną do 20 milionów złotych oraz możliwość unieważnienia transakcji – a jej art. 14 wprowadza odpowiedzialność karną w postaci kary pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 3 lata, w tym za naruszenie zakazów obejmujących embarga na broń. Więcej na temat odpowiedzialności finansowej opisują kary za naruszenie przepisów AML.
Listy sankcyjne ONZ i ich integracja z AML
Listy sankcyjne ONZ integracja z AML opiera się na rezolucjach Rady Bezpieczeństwa wydawanych na podstawie rozdziału VII Karty Narodów Zjednoczonych, dotyczących zagrożeń dla międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa spowodowanych aktami terrorystycznymi. Generalny Inspektor Informacji Finansowej publikuje krajową listę uwzględniającą wskazania ONZ na podstawie art. 118 ustawy AML, dzięki czemu instytucje obowiązane nie muszą samodzielnie śledzić rezolucji Rady Bezpieczeństwa. FATF, jako organizacja wyznaczająca globalne standardy przeciwdziałania praniu pieniędzy, rekomenduje traktowanie list ONZ jako minimalnego, obowiązkowego elementu każdego systemu AML.
Jak ograniczyć ryzyko związane z listami sankcyjnymi AML
Listy sankcyjne AML to obszar, w którym nie ma miejsca na przypadkowość – zaniedbanie weryfikacji może oznaczać zarówno wielomilionową karę administracyjną, jak i odpowiedzialność karną osób zarządzających. Skuteczny system opiera się na połączeniu automatycznej weryfikacji list sankcyjnych z jasno opisaną procedurą postępowania przy dopasowaniach, monitorowaniem transakcji oraz regularnym szkoleniem zespołu compliance. Jeśli Twoja firma nie ma pewności, czy obecny proces screeningu sankcyjnego spełnia wymogi ustawy AML, skontaktuj się z kancelarią LITIGATO – jako kancelaria prawno podatkowa pomożemy ocenić ryzyko i wdrożyć procedurę zgodną z aktualnymi przepisami. Nie czekaj na kontrolę czy nałożoną karę – umów konsultację z zespołem LITIGATO i zyskaj pewność, że Twoja firma jest w pełni zgodna z przepisami AML.
Rekomendacje
LITIGATO Spory podatkowe wyróżnione w rankingu firm doradztwa podatkowego w 2022 roku
Wojciech Plawiak – rekomendowany doradca w podatku od nieruchomości
www.litigato.pl – TOP 5 w kategorii Najlepsze strony internetowe
Wojciech Pławiak jest ekspertem BCC w zakresie sporów podatkowych i podatku od nieruchomości.
LITIGATO Spory podatkowe jest członkiem Business Centre Club.
Business Centre Club
Wojciech Pławiak został uznany za najlepszego specjalistę w zakresie podatku od nieruchomości w 2015 r. w prestiżowym X ogólnopolskim rankingu Rzeczpospolitej oraz rekomendowany doradca w kategorii Podatek od nieruchomości w XIII edycji Rankingu za 2019 r.
Rzeczpospolita
