Kary finansowe za naruszenie AML

Ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu z 1 marca 2018 r. przewiduje dwustopniową konstrukcję kar finansowych za naruszenie AML. Zasada ogólna pozwala nałożyć karę pieniężną do dwukrotności kwoty korzyści osiągniętej lub straty unikniętej w wyniku naruszenia, a gdy nie da się jej ustalić – do równowartości miliona euro. Dla instytucji finansowych, takich jak banki, SKOK-i, krajowe instytucje płatnicze czy fundusze inwestycyjne, limity są znacznie wyższe: osoba fizyczna może zostać ukarana kwotą do 20 868 500 zł, a osoba prawna – do równowartości 5 milionów euro albo 10% rocznego obrotu, w zależności od tego, która z tych kwot jest wyższa. W przypadku postępowań prowadzonych przez organy i kontroli dokumentacji warto sprawdzić również, jak przebiega kontrola podatkowa Warszawa.

Sankcje dla instytucji obowiązanych AML

Sankcje dla instytucji obowiązanych AML nie ograniczają się do samej kary pieniężnej. Katalog obejmuje pięć rodzajów środków: publikację informacji o instytucji i zakresie naruszenia w Biuletynie Informacji Publicznej Ministerstwa Finansów, nakaz zaprzestania podejmowania określonych czynności, cofnięcie koncesji lub zezwolenia albo wykreślenie z rejestru działalności regulowanej, zakaz pełnienia obowiązków na stanowisku kierowniczym przez osobę odpowiedzialną za naruszenie oraz kara pieniężna. Sankcje finansowe AML mogą być nakładane łącznie – np. jednocześnie publikacja, kara pieniężna i zakaz pełnienia funkcji, a kara pieniężna instytucja obowiązana odczuwa zwykle najdotkliwiej, ponieważ to właśnie ona najczęściej pojawia się w publikowanych przez Ministerstwo Finansów zestawieniach sankcji.

Wysokość kar administracyjnych AML w 2026 roku

Wysokość kar administracyjnych AML 2026 pokazuje, jak duża jest rozpiętość między poszczególnymi decyzjami. Z analizy decyzji publikowanych przez Ministerstwo Finansów wynika, że średnia kara administracyjna wynosi około 229 661 zł, a łączna wartość wszystkich nałożonych kar sięga blisko 48 milionów złotych. Najwyższą dotąd karą pozostaje 21 659 000 zł, nałożone przez Generalnego Inspektora Informacji Finansowej na duży bank w październiku 2022 r., podczas gdy najniższe sankcje – wobec jubilerów, kantorów czy fundacji – wynoszą od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych, a w skrajnych przypadkach ograniczają się wyłącznie do samej publikacji informacji o naruszeniu.

Naruszenie obowiązków AML – konsekwencje prawne

Naruszenie obowiązków AML konsekwencje prawne rodzi na dwóch niezależnych płaszczyznach jednocześnie. Pierwsza to odpowiedzialność administracyjna AML, egzekwowana w drodze decyzji organu nadzorczego. Druga to odpowiedzialność karna, wynikająca wprost z Kodeksu karnego – pranie pieniędzy kary przewiduje pozbawieniem wolności od 6 miesięcy do 8 lat na podstawie art. 299 k.k., a w typie kwalifikowanym nawet od 2 do 15 lat. Finansowanie terroryzmu sankcje na gruncie art. 165a k.k. są równie surowe – od 6 miesięcy do 8 lat, a w typie kwalifikowanym do 12 lat. Oba reżimy odpowiedzialności są od siebie niezależne, co oznacza, że kara administracyjna nie wyłącza odpowiedzialności karnej i odwrotnie.

Kary dla pracowników za naruszenie AML

Kary dla pracowników za naruszenie AML dotyczą nie tylko samej instytucji obowiązanej, ale też konkretnych osób pełniących w niej określone funkcje. Szczególne znaczenie ma tu art. 156 ustawy AML, penalizujący m.in. bezprawne ujawnienie klientowi informacji o zastosowaniu środków bezpieczeństwa finansowego czy zgłoszeniu podejrzanej transakcji – tzw. tipowanie – zagrożone karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Pracownik, który dostrzega sygnały ostrzegawcze, lecz ich nie zgłasza, naraża się z kolei na odpowiedzialność z art. 299 § 5 k.k., czyli nieumyślne pranie pieniędzy, zagrożone grzywną, ograniczeniem wolności albo pozbawieniem wolności do 2 lat.

Postępowanie administracyjne za naruszenie przepisów AML

Postępowanie administracyjne naruszenie przepisów AML nie zaczyna się automatycznie z chwilą zakończenia kontroli. Sam protokół pokontrolny nie zawiera jeszcze informacji o nałożeniu kary – decyzja zapada w odrębnym postępowaniu administracyjnym, które może zostać wszczęte kilka miesięcy, a niekiedy nawet do dwóch lat po zakończeniu kontroli AML. Samo postępowanie administracyjne AML dzieli się więc na etap kontrolny i etap sankcyjny, rozdzielone w czasie. Organ, ustalając wysokość kary, bierze pod uwagę wagę i czas trwania naruszenia, zakres odpowiedzialności instytucji, jej możliwości finansowe, skalę osiągniętych korzyści lub unikniętych strat, straty osób trzecich, stopień współpracy z organem oraz uprzednie naruszenia. Decyzja administracyjna AML podlega zaskarżeniu w terminie 14 dni, jednak wniesienie odwołania nie wstrzymuje jej wykonania – środki mogą zostać zajęte z konta jeszcze przed rozpatrzeniem sprawy przez sąd administracyjny. Przy analizie dokumentacji finansowej i zgodności procesów pomocne mogą być również audyty księgowe.

Odpowiedzialność zarządu za naruszenie AML

Odpowiedzialność zarządu za naruszenie AML wynika z tego, że ustawa nakłada na instytucję obowiązaną obowiązek wyznaczenia spośród członków zarządu osoby odpowiedzialnej za wdrożenie obowiązków ustawowych, a dodatkowo pracownika na stanowisku kierowniczym pełniącego funkcję zbliżoną do AML Reporting Officer. W praktyce to właśnie te osoby mogą stać się adresatem indywidualnej kary – zakazu pełnienia obowiązków na stanowisku kierowniczym na okres nie dłuższy niż rok oraz kary pieniężnej sięgającej do 20 868 500 zł. Menedżer odpowiedzialny za naruszenie ustawy AML ponosi więc ryzyko osobiste, niezależne od kary nałożonej na samą instytucję, co czyni nadzór AML w spółce sprawą, która powinna interesować zarząd bezpośrednio, a nie wyłącznie dział compliance.

Katalog naruszeń przepisów AML w Polsce

Katalog naruszeń przepisów AML Polska obejmuje ponad trzydzieści odrębnych deliktów administracyjnych. Z analizy decyzji Generalnego Inspektora Informacji Finansowej, Prezesa NBP i Ministerstwa Finansów wynika, że najczęściej powtarzającymi się uchybieniami są: brak wdrożenia lub aktualizacji procedury wewnętrznej AML, brak sporządzenia oceny ryzyka instytucji, niewyznaczenie osoby odpowiedzialnej za obszar AML, brak wymaganych szkoleń dla pracowników, nieprawidłowa weryfikacja beneficjentów rzeczywistych oraz nieprzekazanie informacji o transakcjach przekraczających 15 000 euro do GIIF. Za najpoważniejsze naruszenie uznaje się brak złożenia do GIIF zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa prania pieniędzy – to uchybienie, które niemal zawsze kończy się nałożeniem kary, a Generalny Inspektor Informacji Finansowej traktuje je jako sygnał systemowej niewydolności procedur AML w instytucji.

Jak ograniczyć ryzyko sankcji za naruszenie AML

Instytucje obowiązane, które lekceważą kontrola AML i traktują procedury compliance jako formalność, narażają się na kumulację ryzyk: karę pieniężną, publikację informacji o naruszeniu, utratę koncesji, a w przypadku osób odpowiedzialnych za wdrożenie przepisów – także zakaz pełnienia funkcji kierowniczych. KNF sankcje AML, decyzje Generalnego Inspektora Informacji Finansowej oraz kary nakładane przez Prezesa NBP pokazują, że skala odpowiedzialności rośnie z roku na rok, a stopień współpracy z organem w toku kontroli pozostaje jednym z niewielu czynników, które realnie łagodzą wymiar kary. Jeśli Twoja instytucja przygotowuje się do kontroli AML albo już otrzymała zarzuty naruszenia przepisów, skontaktuj się z kancelarią LITIGATO – jako kancelaria prawno podatkowa pomożemy ocenić ryzyko i przygotować skuteczną linię obrony.

Julia Karcz

Radca prawny

Telefon: +48 883 709 268
Email: julia.karcz@litigato.pl

Umów konsultację