Karuzela VAT – na czym polega i jak się przed nią bronić? 

Co to jest karuzela VAT? 

Karuzela podatkowa VAT to przestępczy mechanizm polegający na sztucznym generowaniu obrotów między powiązanymi podmiotami w różnych krajach UE w celu wyłudzenia podatku VAT. Kluczowym elementem jest tzw. znikający podatnik – firma słup, która dokonuje wewnątrzwspólnotowego nabycia towaru, sprzedaje go kolejnym podmiotom w łańcuchu, a następnie znika, nie odprowadzając należnego VAT-u. 

Ale nie zawsze udział znikającego podatnika będzie tworzył karuzelę podatkową. Karuzela VAT aby być tak nazwana musi się kręcić – czyli ten sam towar musi wrócić do Polski z zagranicy i być użyty w celu kolejnych wyłudzeń. Tymczasem organy podatkowe każdy przypadek oszustwa VAT – nawet wyłącznie w kraju – kwalifikują z góry jako złowrogą karuzelę VAT. W przypadku podejrzenia o udział w karuzeli, kluczowa może być natychmiastowa obsługa prawna w czasie kontroli podatkowej. Służy to tylko temu żeby przestraszyć przedsiębiorcę, inne organy a ostatecznie są administracyjny. 

Jak działa karuzela VAT? 

Mechanizm wyłudzenia wygląda najczęściej następująco: 

1. Znikający podatnik kupuje towar wewnątrzwspólnotowo (np. z Niemiec do Polski) – bez naliczenia VAT (WNT) – jest to działanie w pełni zgodne z prawem polskim i unijnym.
2. Następnie odsprzedaje go kolejnemu podmiotowi w Polsce, z VAT-em, ale nie odprowadza tego podatku do urzędu skarbowego. Tu faktycznie pojawia się oszustwo, które może przybrać różne formy (najczęściej nie jest to to po prostu nieodprowadzenie należnego podatku ale wykorzystanie innych faktur do ograniczenia podatku do zapłaty do minimum).
3. Kolejne podmioty w łańcuchu, często nieświadome udziału w oszustwie, odsprzedają towar dalej – aż do eksportu z powrotem za granicę,
4. Ostateczny odbiorca towaru (dokonujący wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów) występuje o zwrot VAT.
5. Aby mówić o karuzeli VAT ten sam towar musi wrócić do Polski ponownie w ramach WNT i wówczas wracamy do pkt 1.

Czy można nieświadomie uczestniczyć w karuzeli VAT? 

Większość przedsiębiorców zostaje wciągniętych w transakcje karuzelowe nieświadomie, kupując towary od firm, które okazują się być ogniwem przestępczego łańcucha. W praktyce jednak nieświadomość nie chroni przed odpowiedzialnością podatkową, jeśli organy uznają, że przedsiębiorca nie dochował należytej staranności. 

Jak rozpoznać, że kontrahent może być częścią karuzeli VAT? 

Oznaki, które powinny wzbudzić czujność: 

• oferowanie towaru po cenach znacznie poniżej rynkowych, 
• brak historii działalności lub bardzo krótki staż firmy, 
• nieuzasadniona presja na szybką finalizację transakcji, 
• podejrzane warunki płatności lub transportu. 

W praktyce organy podatkowe i niestety sądy administracyjne rozszerzają kryteria należytej staranności poza wymogi orzecznictwa trybunałów europejskich, TSUE i ETPCz.  

Jak chronić firmę przed karuzelą VAT? 

Środki, jakie może podjąć przedsiębiorca to m.in 

1. Weryfikacja, czy kontrahent posiada wpis do KRS lub CEiDG 
2. Weryfikacja czy kontrahent  zarejestrowany jako podatnik VAT czynny oraz wpisany do prowadzonego przez Szefa KAS wykazu podatników VAT (tzw. biała lista) 
3. Weryfikacja, czy kontrahent posiada  koncesje i zezwolenia dotyczące towarów będących przedmiotem transakcji 
4. Weryfikacja czy osoby zawierające umowę i biorące udział w realizacji transakcji posiadają umocowanie do działania w imieniu kontrahenta; 
5. Weryfikacja źródła pochodzenia towaru  
6. Upewnienie się, że kontrahent działa faktycznie pod wskazanym adresem i prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą 
7. Sprawdzenie, czy proponowane przez kontrahenta warunki transakcji nie odbiegają od standardów rynkowych 
8. Zawarcie pisemnej umowy określające warunki współpracy. 
9. Stosowanie w szerokim zakresie mechanizmu podzielonej płatności 

Ministerstwo Finansów opublikowało wytyczne należytej staranności które mogą być wskazówką dla podatników (https://www.gov.pl/web/fundusze-regiony/wytyczne-dotyczace-nalezytej-starannosci)  

Jakie są konsekwencje udziału w karuzeli VAT? 

Skutki udziału w karuzelach VAT dla wielu przedsiębiorców mogą być dotkliwe a wręcz prowadzić do upadłości firm: 

• odmowa prawa do odliczenia VAT – w praktyce to wielomilionowe zaległości wraz z odsetkami (minimum 8% w skali roku od okresu przeprowadzenia transakcji)  
• nałożenie dodatkowej sankcji VAT (nawet dodatkowe 100% kwoty podatku 
• solidarna odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe kontrahenta, 
• odpowiedzialność karna skarbowa, 
• ryzyko uznania działania za przestępstwo gospodarcze na podstawie przepisów kodeksu karnego (zorganizowana grupa przestępcza, oszustwo fakturowe). 

Jakie branże są najbardziej narażone? 

Do najczęstszych branż objętych oszustwami VAT należą: elektronika, paliwa i oleje, złom, metale szlachetne, tekstylia. 

Jakie zmiany prawne wprowadzono w walce z karuzelą VAT? 

Wdrożono m.in. obowiązkowy split payment, białą listę podatników VAT, STIR oraz zwiększono uprawnienia KAS w zakresie blokowania rachunków firmowych. 

Podsumowanie 

Karuzela VAT to realne zagrożenie dla firm. Udział – nawet nieświadomy – w oszustwach VAT może mieć poważne skutki. Kluczowa jest weryfikacja kontrahentów, dochowanie należytej staranności i stosowanie mechanizmów ochronnych. 

Kancelaria Litigato wspiera przedsiębiorców w analizie ryzyka, wdrażaniu procedur oraz w sporach z KAS. 

Skontaktuj się z doradca podatkowy – lepiej zapobiegać niż tłumaczyć się przed fiskusem. 

Wojciech Pławiak

Radca prawny | Doradca podatkowy

Telefon: +48 609 241 737
Email: wojciech.plawiak@litigato.pl

Magdalena Bugajska

Radca prawny

Telefon: +48 507 163 229
Email: magdalena.bugajska@litigato.pl