Fundator w zarządzie fundacji rodzinnej – możliwości i pułapki

Fundator może być członkiem, a nawet prezesem zarządu swojej fundacji rodzinnej. Ustawa z 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej tego nie zakazuje i w praktyce to często spotykany model funkcjonowania fundacji rodzinnej. Takie połączenie ról daje kontrolę, ale ma też swoje konsekwencje, o których przeczytasz poniżej.

Elegancka sala zarządu fundacji rodzinnej z dokumentami, wagą sprawiedliwości, drzewem genealogicznym i schematem organizacyjnym symbolizującymi rolę fundatora w zarządzie.

Jak fundator może zostać członkiem zarządu fundacji rodzinnej?

Członkiem zarządu może zostać osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych. Wyłączone są osoby prawomocnie skazane za przestępstwa z art. 228–231 Kodeksu karnego oraz z rozdziałów XXXIII–XXXVII k.k., m.in. przeciwko wiarygodności dokumentów, mieniu i obrotowi gospodarczemu. Zakaz wygasa po pięciu latach od uprawomocnienia się wyroku, chyba że skazanie zatarto wcześniej.

Jeżeli statut nie stanowi inaczej, to fundator powołuje i odwołuje członków zarządu. To oznacza, że fundator może powołać do zarządu także samego siebie. W tym miejscu warto przypomnieć, że obowiązkowymi organami fundacji rodzinnej są zarząd i zgromadzenie beneficjentów, które fundator ustanawia w statucie, natomiast rada nadzorcza jest fakultatywna. Obowiązkowa staje się dopiero wówczas, gdy fundacja ma więcej niż 25 beneficjentów.

Fundator w zarządzie fundacji rodzinnej – na jakie pułapki uważać?

1. Umowy fundatora z własną fundacją

W umowie między fundacją a członkiem zarządu, a także w sporze z nim, fundację reprezentuje rada nadzorcza. Jeżeli rady nie ma, reprezentuje ją pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia beneficjentów. Fundator nie podpisze więc sam po stronie fundacji umowy najmu, pożyczki czy sprzedaży ze sobą. Inaczej jest, gdy członek zarządu jest zarazem jedynym członkiem zgromadzenia beneficjentów. Wtedy czynność wymaga aktu notarialnego, a notariusz za każdym razem zawiadamia sąd rejestrowy. Wymogi te nie dotyczą wypłaty świadczeń, które przysługują mu jako beneficjentowi.

2. Wynagrodzenie fundatora jako członka zarządu

Członkowie zarządu mogą pełnić funkcję za wynagrodzeniem. Jeżeli jednak nie umówiono się co do jego wysokości, pełnią ją nieodpłatnie. Wysokość wynagrodzenia powinna odpowiadać zakresowi obowiązków. Zawyżone wynagrodzenie osoby, która jest też fundatorem i beneficjentem, organ podatkowy może zakwestionować jako ukryte świadczenie.

W ocenie konsekwencji podatkowych wynagrodzenia i innych świadczeń pomocne może być doradztwo podatkowe uwzględniające specyfikę fundacji rodzinnej.

3. Obowiązki i odpowiedzialność członków zarządu

Członek zarządu musi działać z należytą starannością i lojalnie wobec fundacji. Musi też zachować poufność i nie ujawniać tajemnic fundacji, także po wygaśnięciu mandatu. Odpowiada wobec fundacji za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub statutem, chyba że nie ponosi winy. Jeżeli szkodę wyrządziło kilka osób wspólnie, odpowiadają solidarnie. Ustawa nie przewiduje osobistej odpowiedzialności członków zarządu za długi fundacji wobec jej wierzycieli, analogicznej do odpowiedzialności członków zarządów spółek określonej w art. 299 k.s.h.

4. Kontrola i nadzór nad fundacją rodzinną

Działalność fundacji rodzinnej podlega określonym mechanizmom kontroli i nadzoru, które mają zapewnić prawidłowe zarządzanie jej majątkiem oraz realizację celów określonych w statucie. Istotną rolę odgrywa w tym zakresie zgromadzenie beneficjentów, do którego kompetencji należy m.in. zatwierdzanie sprawozdań finansowych oraz udzielanie absolutorium członkom organów fundacji. Dodatkowym mechanizmem kontrolnym jest obowiązek przeprowadzania audytu, co do zasady nie rzadziej niż raz na cztery lata, a w przypadku fundacji, których sprawozdania finansowe podlegają obowiązkowemu badaniu – corocznie. Niezależni audytorzy oceniają w szczególności prawidłowość zarządzania aktywami fundacji oraz wykonywania jej zobowiązań, w tym zobowiązań publicznoprawnych.

Ustawa przewiduje również możliwość zaskarżania uchwał organów fundacji, jeżeli są one sprzeczne z przepisami prawa, statutem lub celami fundacji. Uprawnienie to przysługuje fundatorowi, beneficjentom oraz członkom organów fundacji, na zasadach określonych w ustawie. Fundacja podlega także obowiązkom informacyjnym wobec organów Krajowej Administracji Skarbowej. Na żądanie uprawnionego organu jest zobowiązana do udostępnienia określonych informacji, w tym danych dotyczących beneficjentów, spisu mienia oraz świadczeń realizowanych przez fundację.

W kontekście obowiązków finansowych fundacji warto sprawdzić również prowadzenie ksiąg rachunkowych oraz optymalizacyjne przeglądy podatkowe.

Co należy przewidzieć w statucie fundacji rodzinnej?

Ustawa zostawia fundatorowi dużą swobodę. Wiele jej reguł obowiązuje tylko wtedy, gdy statut nie stanowi inaczej. Warto to wykorzystać i uregulować w statucie:

  1. skład zarządu i sposób reprezentacji – jeżeli statut tego nie określi, w zarządzie wieloosobowym fundację reprezentuje dwóch członków działających łącznie,
  2. długość kadencji, kto powołuje i odwołuje członków zarządu oraz ewentualne ograniczenie odwołania do ważnych powodów,
  3. czy i na jakich zasadach członkowie zarządu otrzymują wynagrodzenie,
  4. ustanowienie rady nadzorczej i czynności, na które zarząd potrzebuje jej zgody,
  5. kto przejmie kierowanie fundacją po śmierci fundatora.

Na wypadek śmierci fundatora ustawa przewiduje rozwiązanie domyślne. Członków zarządu powołuje wtedy rada nadzorcza, a jeżeli jej nie ma, zgromadzenie beneficjentów. Nie zawsze odpowiada to woli fundatora. Lepiej z góry określić w statucie następcę albo zasady jego wyboru, aby fundacja działała bez zakłóceń, gdy fundatora zabraknie.

Wsparcie Kancelarii LITIGATO w zarządzaniu fundacją rodzinną

Zapraszamy do kontaktu z Kancelarią LITIGATO. Przygotujemy statut, który zachowa kontrolę fundatora i jednocześnie zabezpieczy fundację na wypadek sporu, kontroli podatkowej i sukcesji. Pomożemy też prawidłowo zawrzeć umowy między fundatorem a fundacją.

Sprawdź również – zarządzanie majątkiem i nieruchomościami

Rekomendacje

 

LITIGATO Spory podatkowe wyróżnione w rankingu firm doradztwa podatkowego w 2022 roku
Wojciech Plawiak – rekomendowany doradca w podatku od nieruchomości
www.litigato.pl – TOP 5 w kategorii Najlepsze strony internetowe

 
Wojciech Pławiak jest ekspertem BCC w zakresie sporów podatkowych i podatku od nieruchomości.
LITIGATO Spory podatkowe jest członkiem Business Centre Club.

Business Centre Club

 

Wojciech Pławiak został uznany za najlepszego specjalistę w zakresie podatku od nieruchomości w 2015 r. w prestiżowym X ogólnopolskim rankingu Rzeczpospolitej oraz rekomendowany doradca w kategorii Podatek od nieruchomości w XIII edycji Rankingu za 2019 r.

Rzeczpospolita

Napisz do nas




    Wolisz porozmawiać? Umów konsultację