Audyt a kontrola skarbowa – czy audyt chroni fundację rodzinną?

Czym grozi fundacji rodzinnej kontrola skarbowa?

Zanim odpowiemy na pytanie o rolę audytu, warto zrozumieć, czego faktycznie może dotyczyć kontrola ze strony KAS. Istotne znaczenie ma przy tym niezależność audytora fundacji rodzinnej, ponieważ wiarygodność ustaleń audytowych zależy również od tego, kto przeprowadza badanie.

Fundacja rodzinna korzysta ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT. Zwolnienie to nie jest jednak bezwarunkowe. Nie obejmuje ono między innymi:

1. działalności gospodarczej prowadzonej poza zakresem dozwolonym przez art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej,
2. podatku od wypłacanych świadczeń i przekazywanego mienia (15% CIT płatny przez fundację),
3. tzw. ukrytych zysków – świadczeń na rzecz beneficjentów, fundatora lub podmiotów powiązanych, które mogą zostać zakwalifikowane jako ukryty zysk opodatkowany stawką 15%.

Właśnie ta ostatnia kategoria jest dziś największym ryzykiem. Organy skarbowe mogą zakwestionować transakcje między fundacją a podmiotami powiązanymi – pożyczki, wynagrodzenia za usługi doradcze, najem składników majątku – uznając je za ukryte zyski. Skutkiem takiej kwalifikacji jest dodatkowe zobowiązanie podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę.

Co sprawdza audyt fundacji rodzinnej?

Ustawa o fundacji rodzinnej (art. 77 ust. 1) określa zakres audytu jako ocenę zarządzania aktywami fundacji, zaciągania i spełniania zobowiązań – w tym zobowiązań publicznoprawnych – pod kątem prawidłowości, rzetelności i zgodności z prawem, celem oraz dokumentami fundacji.

W praktyce oznacza to, że dobrze przeprowadzony audyt powinien obejmować między innymi:

1. weryfikację uchwał zarządu i zgromadzenia beneficjentów pod kątem ich zgodności z ustawą i statutem,
2. ocenę prawidłowości rozliczeń podatkowych – CIT, PIT od świadczeń dla beneficjentów, VAT, PCC,
3. analizę transakcji z podmiotami powiązanymi pod kątem ryzyka ukrytych zysków,
4. sprawdzenie, czy fundacja nie prowadzi działalności gospodarczej wykraczającej poza dozwolony zakres,
5. ocenę poprawności prowadzenia listy beneficjentów i spisu mienia.

Widać wyraźnie, że obszary badane przez audytorów w znacznym stopniu pokrywają się z tym, czym interesuje się organ podatkowy podczas kontroli. W zakresie weryfikacji dokumentacji finansowej sprawdź również audyty księgowe.

Czy audyt chroni fundację rodzinną przed kontrolą skarbową?

Odpowiedź brzmi: bezpośrednio – nie. Przeprowadzenie audytu nie daje fundacji żadnego formalnego przywileju ani immunitetu wobec działań KAS. Organ podatkowy ma prawo wszcząć kontrolę niezależnie od tego, czy audyt został przeprowadzony.

Pośrednio jednak audyt może mieć istotne znaczenie ochronne, i to z kilku powodów.

Po pierwsze, audyt wykrywa problemy zanim zrobi to urząd. Błędy w kwalifikacji transakcji, nieprawidłowości w dokumentowaniu świadczeń na rzecz beneficjentów czy niedostrzeżone ryzyko ukrytych zysków – wszystko to może zostać zidentyfikowane przez audytorów i skorygowane, zanim staną się przedmiotem zarzutów ze strony KAS. Im wcześniej fundacja wdroży poprawki, tym niższe ryzyko sankcji.

Po drugie, audyt buduje dokumentację świadczącą o dobrej wierze. W postępowaniu podatkowym istotną rolę odgrywa to, czy podatnik działał starannie i w dobrej wierze. Regularne audyty przeprowadzane przez niezależnych specjalistów – biegłego rewidenta, doradcę podatkowego i adwokata lub radcę prawnego – stanowią silny argument za tym, że fundacja traktuje swoje obowiązki poważnie i aktywnie dba o zgodność działania z prawem.

Po trzecie, raport z audytu może być pomocny w trakcie samej kontroli. Organ podatkowy, analizując działalność fundacji, może wziąć pod uwagę wnioski i zalecenia z poprzednich audytów oraz fakt ich wdrożenia. Fundacja, która udokumentuje, że wykryła nieprawidłowość, poinformowała o niej zarząd i podjęła działania naprawcze, jest w znacznie lepszej pozycji procesowej niż ta, która o problemie nie wiedziała lub go ignorowała. W przypadku postępowania prowadzonego przez organy podatkowe sprawdź również, jak wygląda kontrola podatkowa Warszawa.

Kiedy audyt fundacji rodzinnej jest szczególnie ważny?

Nie każda fundacja rodzinna jest w jednakowym stopniu narażona na kontrolę. Ryzyko wzrasta w sytuacjach takich jak:

1. fundacja prowadzi działalność gospodarczą, szczególnie w rozbudowanej strukturze z powiązanymi spółkami,
2. pomiędzy fundacją a beneficjentami lub fundatorem zawierane są umowy o świadczenie usług, pożyczki lub inne transakcje finansowe,
3. fundacja posiada znaczny majątek nieruchomościowy lub inwestycyjny,
4. nastąpiły zmiany w przepisach lub interpretacjach podatkowych dotyczących fundacji rodzinnych.

W tych przypadkach audyt wcześniejszy niż wymagany ustawowo minimum raz na cztery lata może okazać się inwestycją, która chroni przed znacznie wyższymi kosztami ewentualnych zaległości podatkowych i odsetek. Więcej informacji o zasadach działania tej instytucji znajdziesz na stronie fundacja rodzinna.

Audyt a obowiązki informacyjne fundacji wobec KAS

Warto pamiętać, że ustawa o fundacji rodzinnej nakłada na nią odrębny obowiązek informacyjny wobec organów KAS (art. 84). Na żądanie organu fundacja jest zobowiązana przekazać dane z listy beneficjentów, spis mienia oraz informacje o świadczeniach i przekazanym mieniu. Audyt, poprzez bieżące porządkowanie tej dokumentacji, sprawia, że fundacja jest w stanie szybko i rzetelnie odpowiedzieć na takie żądanie – co samo w sobie zmniejsza ryzyko eskalacji postępowania.

Jak audyt ogranicza ryzyko podatkowe fundacji rodzinnej?

Audyt fundacji rodzinnej nie jest tarczą przed kontrolą skarbową w sensie formalnym. Jest jednak jednym z najskuteczniejszych narzędzi zarządzania ryzykiem podatkowym i prawnym, jakie fundacja ma do dyspozycji. Regularnie przeprowadzany przez niezależny, kompetentny zespół – pozwala wykryć nieprawidłowości zanim zrobi to urząd, dokumentuje staranność działania fundacji i buduje porządek, który w razie kontroli mówi sam za siebie.

Masz pytania dotyczące audytu lub bezpieczeństwa podatkowego Twojej fundacji rodzinnej? Skontaktuj się z nami. Jako kancelaria prawno podatkowa LITIGATO chętnie pomożemy ocenić ryzyko i zaplanować kolejne kroki.

Marta Aniszewska

Radca prawny

Telefon: +48 662 162 798
Email: marta.aniszewska@litigato.pl

Umów konsultację

Tomasz Prokurat

Radca prawny | Doradca podatkowy

Telefon: +48 508 327 308
Email: tomasz.prokurat@litigato.pl

Umów konsultację