Należyta staranność a świadomość popełnienia czynu zabronionego
Należyta staranność prawo karne łączy dziś z instytucjami znanymi dotąd głównie z prawa cywilnego i podatkowego – standard staranności profesjonalisty wpływa na ocenę, czy działał ze świadomością czynu zabronionego, czy padł ofiarą cudzego oszustwa. Umyślność nieumyślność przestępstwo to rozróżnienie trudne do ustalenia, gdy sprawca formalnie dochował procedur, a mimo to doszło do naruszenia prawa. Należyta staranność odpowiedzialność karna wyłącza wtedy, gdy dana osoba nie wiedziała i nie mogła wiedzieć o przestępczym charakterze transakcji, a dobra wiara czyn zabroniony nie usuwa, jeśli towarzyszyło jej rażące niedbalstwo. W tym artykule eksperci LITIGATO wyjaśniają, jak należyta staranność wpływa na ocenę świadomości popełnienia czynu zabronionego.
Należyta staranność w prawie karnym
Należyta staranność w prawie karnym nie ma jednej ustawowej definicji, ale przenika z prawa cywilnego, gdzie oznacza obowiązek działania tak, jak rozsądnie robi się to w danego rodzaju sprawach. Organy podatkowe i karne skarbowe posługują się analogicznym standardem, oceniając, czy podatnik powinien był wiedzieć o nieprawidłowościach kontrahenta.
Sprawdź również: kontrole i postepowania podatkowe.
Świadomość czynu zabronionego – definicja
Świadomość czynu zabronionego definicja odwołuje się do stanu wiedzy sprawcy w chwili działania – to, czy zdawał sobie sprawę, że jego zachowanie narusza prawo, decyduje o przypisaniu winy. Próbuje się tu retrospektywnie odtworzyć stan świadomości sprawcy z daty zdarzenia, co bywa trudne, jeśli oszust był przebiegle zakonspirowany.
Brak należytej staranności a odpowiedzialność karna
Brak należytej staranności odpowiedzialność karna może rodzić wtedy, gdy dana osoba nie dochowała minimalnego standardu ostrożności, a jej zaniedbanie doprowadziło do naruszenia przepisów. Kodeks karny nie zna jednej definicji tego standardu, ale odwołuje się do tych samych kryteriów co prawo cywilne – charakteru działalności i okoliczności działania.
Umyślność a należyta staranność sprawcy
Umyślność a należyta staranność sprawcy to relacja, w której dochowanie standardów ostrożności może wykluczać winę umyślną, ale nie eliminuje odpowiedzialności za nieumyślność. Wina umyślna wymaga, by sprawca chciał popełnić czyn zabroniony albo, przewidując tę możliwość, godził się na to – to dolus eventualis. Jeśli sprawca nie przewidywał czynu, choć mógł i powinien, mówimy o nieumyślności, zbliżonej do rzymskiej culpa.
Nieświadomość bezprawności czynu zabronionego
Nieświadomość bezprawności czynu zabronionego dotyczy sytuacji, gdy sprawca nie wiedział, że jego zachowanie jest zakazane, mimo świadomości samych okoliczności faktycznych. Świadomość bezprawności to odrębny element od świadomości faktu – można w pełni wiedzieć, co się robi, i błędnie sądzić, że to zgodne z prawem.
Należyta staranność przedsiębiorcy a czyn zabroniony
Należyta staranność przedsiębiorcy czyn zabroniony popełniony przez pracownika nie zawsze przekłada się na odpowiedzialność samego przedsiębiorcy. Dłużnik prowadzący działalność gospodarczą musi zachować staranność zawodową – staranność zawodowa oznacza tu poziom oczekiwany od profesjonalisty. Odpowiedni nadzór i procedury weryfikacji mogą wyłączyć odpowiedzialność za oszustwo popełnione bez wiedzy przedsiębiorcy.
Sprawdź również: Audyty księgowe.
Strona podmiotowa przestępstwa a należyta staranność
Strona podmiotowa przestępstwa należyta staranność łączą się, gdy ustalenie winy wymaga oceny, czy sprawca zachował minimalny standard ostrożności. Stopień winy zależy od tego, czy chodziło o zwykłe niedbalstwo, czy o rażące niedbalstwo, polegające na pominięciu elementarnych zasad ostrożności. Należyta staranność kupiecka, czyli podwyższony standard profesjonalnego uczestnika obrotu, bywa tu punktem odniesienia.
Sprawdź również: Instrumentalne wszczęcie postępowania karnego skarbowego
Błąd co do prawa a staranność
Błąd co do prawa a staranność to zagadnienie graniczące z nieświadomością bezprawności – usprawiedliwione błędne przekonanie o legalności działania może wpływać na ocenę winy. Mens rea, subiektywny element przestępstwa znany prawu anglosaskiemu, odpowiada w polskim systemie stronie podmiotowej czynu.
Jak należyta staranność wpływa na odpowiedzialność karną?
Należyta staranność i świadomość popełnienia czynu zabronionego coraz częściej się przenikają, zarówno w sprawach podatkowych, jak i karnych. Dochowanie standardów staranności i udokumentowanie procedur może ograniczyć ryzyko przypisania winy, nawet jeśli do naruszenia prawa doszło. Kluczowe jest jednak indywidualne badanie okoliczności, ponieważ ani dobra wiara, ani formalne procedury nie zawsze wystarczą, by wyłączyć odpowiedzialność. Jeśli nie masz pewności, czy Twoja firma dochowuje należytej staranności i czy grozi Ci odpowiedzialność karna za działania kontrahenta lub pracownika, skontaktuj się z kancelarią LITIGATO – pomożemy ocenić ryzyko i zabezpieczyć Twoje interesy.
Sprawdź również: kancelaria prawno podatkowa.
Rekomendacje
LITIGATO Spory podatkowe wyróżnione w rankingu firm doradztwa podatkowego w 2022 roku
Wojciech Plawiak – rekomendowany doradca w podatku od nieruchomości
www.litigato.pl – TOP 5 w kategorii Najlepsze strony internetowe
Wojciech Pławiak jest ekspertem BCC w zakresie sporów podatkowych i podatku od nieruchomości.
LITIGATO Spory podatkowe jest członkiem Business Centre Club.
Business Centre Club
Wojciech Pławiak został uznany za najlepszego specjalistę w zakresie podatku od nieruchomości w 2015 r. w prestiżowym X ogólnopolskim rankingu Rzeczpospolitej oraz rekomendowany doradca w kategorii Podatek od nieruchomości w XIII edycji Rankingu za 2019 r.
Rzeczpospolita
