Q&A: najczęstsze pytania fundatorów o kontrolę nad majątkiem
Zakładając fundację rodzinną, fundator przenosi na nią własność majątku. Nie musi jednak oddawać kontroli. Ustawa z 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej pozwala mu decydować o tym, kto zarządza, na jakich zasadach i na czyją rzecz. Wiele zależy jednak od tego, co zostanie zapisane w statucie. Poniżej odpowiadamy na pytania, które fundatorzy zadają nam najczęściej.
Własność majątku i zarządzanie fundacją rodzinną
Czy po wniesieniu majątek nadal jest mój?
Nie. Właścicielem majątku staje się fundacja rodzinna, która jest osobą prawną odrębną od fundatora. Fundator może jednak być jej beneficjentem i otrzymywać świadczenia, a także kierować nią jako członek zarządu. Nie może natomiast traktować majątku fundacji jak własnego. Każde przekazanie mu pieniędzy czy rzeczy musi mieć podstawę w statucie albo w umowie.
Przy porządkowaniu składników majątku wnoszonych do fundacji pomocne mogą być wycena, obmiary i inwentaryzacje majątku.
Czy mogę sam zarządzać fundacją?
Tak. Fundator może być członkiem, a nawet jedynym członkiem zarządu. Jeżeli statut nie stanowi inaczej, to on powołuje i odwołuje członków zarządu. Kontrolę można więc sprawować bezpośrednio albo przez osoby, które fundator sam wybierze.
Czy mogę w każdej chwili odwołać zarząd?
Co do zasady tak. Członka zarządu można odwołać w każdym czasie, choć zachowuje on roszczenia ze stosunku, na podstawie którego pełnił funkcję. Statut może ograniczyć odwołanie do ważnych powodów.
Wypłaty pieniędzy i świadczenia dla fundatora
Jak mogę wypłacić sobie pieniądze z fundacji?
Przede wszystkim jako beneficjent, czyli w formie świadczenia przewidzianego w statucie. Od takiego świadczenia fundacja płaci 15% CIT, a fundator i jego najbliższa rodzina są co do zasady zwolnieni z PIT. Aktualnie procedowany projekt nowelizacji przewiduje podwyższenie stawki do 19% od 2027 r.
Czy fundacja może mi pożyczyć pieniądze albo wynająć mieszkanie?
Tak, ale na określonych zasadach. Fundacja rodzinna może udzielać pożyczek swoim beneficjentom, a także spółkom kapitałowym, w których posiada udziały lub akcje, oraz spółkom osobowym, w których jest wspólnikiem.
Fundacja może również wynająć fundatorowi lub beneficjentowi mieszkanie należące do jej majątku. W obu przypadkach istotne są warunki zawieranej umowy oraz jej skutki podatkowe. Szczególnej ostrożności wymagają pożyczki nieoprocentowane, udzielane na preferencyjnych warunkach oraz nieodpłatne udostępnianie nieruchomości.
W ocenie skutków takich transakcji pomocne może być doradztwo podatkowe uwzględniające zasady rozliczeń fundacji rodzinnej.
Zmiana statutu i kontrola nad działalnością fundacji rodzinnej
Czy mogę później zmienić statut, np. listę beneficjentów?
Tak. Jeżeli przewidziano to w statucie, fundator może zmieniać statut, a w nim zasady ustalania beneficjentów i wysokość świadczeń. Zmiana wymaga aktu notarialnego i staje się skuteczna dopiero z chwilą wpisu do rejestru. Do wniosku dołącza się tekst jednolity statutu. Warto też zdecydować, czy po śmierci fundatora uprawnienie do zmiany statutu ma przejść na inny organ, czy statut ma pozostać niezmienny.
Kto kontroluje fundatora, który sam zarządza fundacją?
Zgromadzenie beneficjentów zatwierdza sprawozdanie finansowe i udziela absolutorium. Co najmniej raz na cztery lata niezależny audyt sprawdza zarządzanie majątkiem. Fundator, beneficjenci i członkowie organów mogą zaskarżyć uchwały sprzeczne ze statutem, celem fundacji lub ustawą. Gdy beneficjentów jest więcej niż 25, obowiązkowa jest rada nadzorcza.
W kontekście obowiązków finansowych fundacji warto sprawdzić również prowadzenie ksiąg rachunkowych oraz optymalizacyjne przeglądy podatkowe.
Ochrona majątku przed wierzycielami i sukcesja w fundacji rodzinnej
Czy fundacja ochroni majątek przed moimi wierzycielami?
Tak, ale ochrona ta nie jest absolutna. Fundacja rodzinna co do zasady nie odpowiada za zobowiązania fundatora powstałe po jej ustanowieniu. Odpowiada natomiast solidarnie z fundatorem za jego wcześniejsze zobowiązania, do wartości wniesionego przez niego mienia. Szczególne zasady dotyczą alimentów – fundacja może odpowiadać również za obowiązki alimentacyjne powstałe po jej ustanowieniu, jeżeli egzekucja z majątku fundatora okaże się bezskuteczna. Odpowiedzialność fundacji obejmuje także zaległości podatkowe fundatora powstałe przed jej ustanowieniem (art. 117e Ordynacji podatkowej).
Fundacja może więc stanowić skuteczne narzędzie ochrony majątku przed przyszłymi ryzykami biznesowymi, ale nie służy do unikania odpowiedzialności za długi. Przeniesienie majątku z pokrzywdzeniem wierzycieli może zostać zakwestionowane, m.in. na podstawie przepisów o skardze pauliańskiej.
Kto przejmie kontrolę po mojej śmierci?
To zależy przede wszystkim od postanowień statutu. Jeżeli nie przewidziano w nim innych zasad, po śmierci fundatora członków zarządu powołuje i odwołuje rada nadzorcza, a gdy jej nie ma – zgromadzenie beneficjentów.
Nie oznacza to jednak, że osoby te automatycznie przejmują wszystkie uprawnienia fundatora. Dlatego już na etapie tworzenia fundacji warto określić, kto będzie podejmował najważniejsze decyzje po jego śmierci, w jaki sposób będą powoływani członkowie organów oraz komu zostanie powierzone wykonywanie określonych uprawnień fundatora.
Odpowiednio skonstruowany statut pozwala zachować ciągłość zarządzania majątkiem i ograniczyć ryzyko sporów rodzinnych.
Wsparcie Kancelarii LITIGATO w zarządzaniu fundacją rodzinną
Zapraszamy do kontaktu z Kancelarią LITIGATO. Pomożemy zaprojektować statut, który zapewni fundatorowi realną kontrolę nad majątkiem, i zaplanować sukcesję w zarządzie. Doradzimy też, jak bezpiecznie przekazywać świadczenia i zawierać umowy z fundacją.

