Data dodania: 16.01.2026 | Data aktualizacji: 16.01.2026
Audyty karne i śledcze – czym są i komu mogą się przydać?
Współczesne przedsiębiorstwa funkcjonują w dynamicznym otoczeniu prawnym i biznesowym, w którym ryzyko popełniania błędu, nadużycia czy niegospodarności jest realnym wyzwaniem dla zarządów i właścicieli firm. Jednymi z najskuteczniejszych narzędzi pozwalających na zdiagnozowanie takich zagrożeń oraz pozwalającymi na właściwą reakcję są audyty karne i śledcze – dzięki nim zarząd może uniknąć odpowiedzialności karnej.
Czym jest audyt?
Audyt karny i śledczy ma charakter zdecydowanie wyspecjalizowany. Jest to szczególna forma badania wewnętrznego, której celem jest wykrycie, analiza oraz ocena ryzyk związanych z odpowiedzialnością karną, na którą mogą być narażone osoby reprezentujące spółkę, a także identyfikacja ewentualnych nadużyć lub działań niezgodnych z prawem.
W przeciwieństwie do klasycznych audytów, audyt karny nie skupia się wyłącznie na procesach gospodarczych. Koncentruje się na tym, czy określone zachowania osób zaangażowanych w funkcjonowanie organizacji (członków zarządu, managerów, pracowników) mogą rodzić konieczność zastosowania przepisów prawa karnego lub karnego skarbowego i co można zrobić, żeby uniknąć takiej odpowiedzialności.
Cele audytu karnego i śledczego
Audyty tego rodzaju pełnią podwójną funkcję:
- prewencyjną – pomagają zidentyfikować ryzyka jeszcze zanim przerodzą się one w problem wymagający interwencji organów państwowych. W szczególności pozwalają wykryć nieprawidłowości w obszarach wrażliwych, takich jak rozliczenia podatkowe, korzystanie ze środków publicznych czy weryfikacja kontrahentów.
- interwencyjną – przeprowadzane już po ujawnieniu nieprawidłowości umożliwiają określenie skali zdarzenia, zabezpieczenie materiału dowodowego oraz przygotowanie strategii minimalizującej odpowiedzialność osób zarządzających lub przeciwnie, pozwalającej na pociągnięcie winnych do odpowiedzialności karnej.
Właściwie przeprowadzony audyt może zatem zarówno chronić przed odpowiedzialnością, jak i stanowić punkt wyjścia do dochodzenia roszczeń od osób, które naraziły firmę na straty.
Dla kogo szczególnie jest audyt?
Audyty karne i śledcze są narzędziem dedykowanym przede wszystkim:
- podmiotom, które podejrzewają wystąpienie nadużyć lub nieprawidłowości,
- przedsiębiorcom pragnącym zabezpieczyć organizację przed ryzykami karnymi,
- spółkom przygotowującym się do kontroli lub spodziewającym się zainteresowania organów ścigania,
- zarządom, które chcą wykazać dochowanie należytej staranności.
Wykonaj audyt przed a nie po wykryciu nieprawidłowości
Choć intuicyjnie audyt śledczy kojarzony jest z reakcją na istniejące już nieprawidłowości, w praktyce często przeprowadza się go zanim pojawią się problemy, a zwłaszcza w firmach o skomplikowanej strukturze, dynamicznie rozwijających proceduralne rozwiązania albo funkcjonujących bez szczegółowych reguł wewnętrznych.
Obszary najczęściej objęte audytem
Zakres audytu zależy od indywidualnych potrzeb organizacji, jednak w praktyce najczęściej dotyczy on:
- prawidłowości wykorzystywania środków publicznych i funduszy unijnych (w tym ryzyka odpowiedzialności z art., 297 k.k.),
- potencjalnych oszustw i wyłudzeń, zwłaszcza z art. 286 k.k.,
- niegospodarności managerskiej – art. 296 k.k.,
- wystawiania i rozliczania nierzetelnych faktur (art. 62 k.k.s. oraz art. 271 k.k.),
- procesów zakupowych, działów IT, marketingu, PR oraz usług zlecanych na zewnątrz,
- systemu delegowania obowiązków i prawidłowości podejmowania decyzji gospodarczych.
Rozwój narzędzi analitycznych po stronie organów skarbowych sprawia, że coraz więcej branż narażonych jest na kontrolę. Tym bardziej warto działać wyprzedzająco.
Jak wygląda audyt karny i śledczy w praktyce?
Audyt najczęściej rozpoczyna się od ustalenia zakresu oraz harmonogramu badania, który w toki prac może ulec zmianie wraz z odkrywaniem nowych informacji. Następnie audytorzy analizują dokumentację, prowadzą rozmowy i pozyskują dane potrzebne do całościowej oceny ryzyka.
W ramach badania mogą pojawić się m.in.:
- analiza dokumentów i danych finansowych,
- wywiad gospodarczy i tzw. biały wywiad,
- informatyka śledcza,
- rozmowy z osobami zarządzającymi i kluczowymi pracownikami,
- rekonstrukcja procesów wewnętrznych i przepływów decyzji.
Skontaktuj się ze specjalistami z LITIGATO
Jeśli podejrzewasz nieprawidłowości w swojej organizacji lub chcesz zabezpieczyć firmę przed konsekwencjami karnymi, działaj od razu. Skontaktuj się z nami, aby omówić zakres możliwego audytu i dobrać odpowiednie rozwiązanie.
W Kancelarii podatkowej Warszawa LITIGATO zespół projektowy składa się z radcy prawnego, doradcy podatkowego oraz głównej księgowej, co zapewnia naszym klientom najbardziej kompleksową usługę z możliwych.
eksperci
Rekomendacje
LITIGATO Spory podatkowe wyróżnione w rankingu firm doradztwa podatkowego w 2022 roku
Wojciech Plawiak – rekomendowany doradca w podatku od nieruchomości
www.litigato.pl – TOP 5 w kategorii Najlepsze strony internetowe
Wojciech Pławiak jest ekspertem BCC w zakresie sporów podatkowych i podatku od nieruchomości.
LITIGATO Spory podatkowe jest członkiem Business Centre Club.
Business Centre Club
Wojciech Pławiak został uznany za najlepszego specjalistę w zakresie podatku od nieruchomości w 2015 r. w prestiżowym X ogólnopolskim rankingu Rzeczpospolitej oraz rekomendowany doradca w kategorii Podatek od nieruchomości w XIII edycji Rankingu za 2019 r.
Rzeczpospolita
