Jakie są konsekwencje nieopłacenia składek ZUS? 

Obowiązek opłacania składek ZUS 

Zgodnie z art. 46 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na każdym płatniku ciąży obowiązek obliczenia składek, złożenia deklaracji, przekazania raportów oraz zapłaty w ustawowych terminach. Jeśli przeoczysz datę przelewu, powstaje zaległy ZUS, od którego naliczane są koszty dodatkowe.

Terminy płatności składek: 

• do 5. dnia miesiąca – jednostki budżetowe i zakłady budżetowe,

• do 15. dnia miesiąca – osoby prawne (np. spółki z o.o., akcyjne, fundacje, stowarzyszenia),

• do 20. dnia miesiąca – osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą i spółki osobowe.

Brak płatności w terminie automatycznie powoduje powstanie zaległości. W takiej sytuacji warto jak najszybciej sprawdzić odsetki od składek ZUS, ponieważ ich wysokość rośnie z każdym dniem zwłoki.

Odsetki za nieopłacone składki – jak są naliczane?

Odsetki od zaległości ZUS naliczane są z mocy prawa – od dnia następującego po terminie płatności do dnia faktycznej zapłaty. Nawet niewielki zaległy ZUS, jeśli trwa miesiącami, może znacząco zwiększyć łączny dług.

• Stopa odsetek jest taka sama jak w przypadku podatków i waha się w ostatnich latach między 8,5% a 16,5% w skali roku.

• Odsetki nie są naliczane, jeżeli ich kwota nie przekracza 1% minimalnego wynagrodzenia (w 2025 r. – 46,66 zł).

• Odsetki są nieuniknione – ZUS nie stosuje tu instytucji tzw. „czynnego żalu”, jak w przypadku podatków.

• Przedsiębiorcy często sprawdzają kwotę do zapłaty, wykorzystując kalkulator odsetek ZUS lub ogólny kalkulator odsetek ustawowych.

Kary finansowe za brak zapłaty i zaległy ZUS

Oprócz odsetek, ZUS może nałożyć dodatkową opłatę do 100% wysokości zaległych składek (art. 24 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). To oznacza, że przedsiębiorca może być zobowiązany do zapłaty podwójnej kwoty zobowiązania.

ZUS stosuje tę sankcję szczególnie wobec uporczywych dłużników, którzy latami nie regulują zobowiązań. Warto pamiętać, że brak reakcji na takie kary to najkrótsza droga do tego, by na koncie pojawiło się zajęcie egzekucyjne ZUS, co paraliżuje bieżącą działalność firmy.

Windykacja i egzekucja długu ZUS 

Gdy dług nie jest spłacany dobrowolnie, uruchamiana jest windykacja i egzekucja. Przedsiębiorcy często zastanawiają się wtedy, jak sprawdzić zajęcie egzekucyjne ZUS, gdy ich środki zostają nagle zablokowane.

W ramach dochodzenia należności ZUS może:

• wystawić tytuł wykonawczy i skierować sprawę do egzekucji administracyjnej, 

• zająć rachunek bankowy, 

• potrącić wynagrodzenie przedsiębiorcy, 

• zająć ruchomości i nieruchomości, 

• dokonać wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości. 

ZUS może skierować sprawę do komornika. Jeżeli egzekucja administracyjna okaże się nieskuteczna, sprawa może trafić do sądu, a jej wykonanie powierzone będzie komornikowi sądowemu. 

Zaległości wobec ZUS a świadczenia 

Do końca 2021 r. nawet jednodniowe opóźnienie w składce chorobowej powodowało utratę prawa do zasiłku chorobowego czy macierzyńskiego. Obecnie przepisy są bardziej korzystne dla osób, które mają zaległy ZUS:

• Prawo do świadczeń zostaje utrzymane, jeśli zadłużenie nie przekracza 1% minimalnego wynagrodzenia.

• Gdy dług jest wyższy – świadczenia są wstrzymywane do czasu spłaty.

• Przedsiębiorca ma 6 miesięcy na spłatę zaległości – w przeciwnym razie prawo do świadczeń przepada definitywnie.

Odpowiedzialność karna i karno-skarbowa 

Nieuregulowanie składek ZUS w terminie to nie tylko kwestia finansowa. W określonych przypadkach może to prowadzić również do odpowiedzialności karnej. Niepłacenie składek powoduje następujące konsekwencje: 

• Odpowiedzialność za wykroczenia przeciwko przepisom ustawy na podstawie art. 98 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – kto nie opłaca składek na ubezpieczenia społeczne w ustawowych terminach, nie zgłasza wymaganych danych albo podaje dane nieprawdziwe, utrudnia przeprowadzenie kontroli, nie prowadzi wymaganej dokumentacji lub nie składa deklaracji i raportów, podlega karze grzywny do 46 000 zł.

• Naruszenie praw pracowników – sytuacja staje się jeszcze poważniejsza, gdy brak opłacania składek odbywa się w sposób celowy lub uporczywy i uderza w prawa pracowników do zabezpieczenia społecznego. W takim przypadku sąd może uznać, że doszło do przestępstwa przeciwko prawom pracowniczym (art. 218 § 1a Kodeksu karnego). Grozi za to kara pozbawienia wolności do 2 lat. 

• Podanie nieprawdziwych danych – dodatkowo, jeżeli płatnik składek nie zgłasza wymaganych danych do ZUS albo przekazuje informacje fałszywe (np. zaniżając podstawę wymiaru składek), może odpowiadać na podstawie art. 219 Kodeksu karnego. Sankcje w tym przypadku to grzywna, ograniczenie wolności lub nawet kara więzienia do 2 lat. 

Przedawnienie składek ZUS

Co do zasady zaległości przedawniają się po 5 latach od terminu płatności. Należy jednak pamiętać, że bieg przedawnienia zostaje przerwany przez wszczęcie egzekucji, zawarcie układu ratalnego lub wpis hipoteki przymusowej. W praktyce, ZUS aktywnie przerywa ten bieg, więc przedawnienie rzadko rozwiązuje problem dłużnika.

Sprawdź jak wygląda profesjonalna obrona w sprawie karnej-skarbowej.

Jak uniknąć konsekwencji? 

Przedsiębiorca, który nie może uregulować składek, powinien działać szybko. Jeśli masz zaległy ZUS, istnieją prawne sposoby na uniknięcie egzekucji i zablokowania konta:

• Wniosek o odroczenie płatności – pozwala przesunąć termin zapłaty składek, które jeszcze nie są wymagalne.

• Wniosek o rozłożenie długu na raty – tzw. układ ratalny. To często wyszukiwana opcja (na ile rat można rozłożyć zaległości w ZUS zależy od decyzji urzędu), w której odsetki zostają zastąpione niższą opłatą prolongacyjną, a egzekucja zostaje zawieszona.

• Wniosek o umorzenie zaległości składkowych – to wyjątkowa sytuacja, gdyż składki mogą być umorzone co do zasady tylko wtedy, gdy ich ściągnięcie jest całkowicie niemożliwe (np. gdy dłużnik zmarł, sąd oddalił wniosek o upadłość lub komornik stwierdził brak majątku).

Brak reakcji zawsze prowadzi do pogorszenia sytuacji finansowej i ryzyka zajęcia majątku

Zaległy ZUS – podsumowanie najważniejszych informacji 

Jeśli składki na ubezpieczenia społeczne nie zostaną opłacone w terminie, spowoduje to dotkliwe konsekwencje. Aby uniknąć błędów, warto regularnie kontrolować stan konta płatnika, a w razie opóźnień wykorzystać kalkulator odsetek ustawowych lub dedykowany kalkulator odsetek ZUS, by oszacować skalę zadłużenia.

Brak wpłat to nie tylko rosnący dług w ZUS, ale realne ryzyko sankcji:

• odsetki za nieopłacone składki (naliczane automatycznie),

• kary finansowe do 100% zaległości,

• windykację i egzekucję długu (w tym zajęcia komornicze oraz blokady konta),

• wstrzymanie prawa do świadczeń chorobowych i macierzyńskich,

• w skrajnych przypadkach odpowiedzialność karną i karno-skarbową.

Skontaktuj się z LITIGATO – Twoja pomoc w sporach z ZUS

Jeśli masz zaległy ZUS, grozi Ci egzekucja administracyjna lub chcesz sprawdzić, czy Twoje zaległości mogą się przedawnić – nie czekaj na zajęcie konta.

LITIGATO Kancelaria podatkowa Warszawa to zespół ekspertów, którzy pomagają przedsiębiorcom wyjść z pętli zadłużenia. Oferujemy profesjonalne wsparcie w takich obszarach jak:

• Układ ratalny z ZUS – pomożemy Ci ustalić, na ile rat można rozłożyć zaległości w ZUS i przygotujemy profesjonalny wniosek, który wstrzyma działania komornika.

• Obrona przed egzekucją – doradzimy, jak sprawdzić zajęcie egzekucyjne ZUS i jak skutecznie negocjować z urzędem.

• Umorzenia i odroczenia – ocenimy Twoje szanse na umorzenie składek lub przesunięcie terminów płatności.

Nie pozwól, by długi zablokowały Twój biznes. Skontaktuj się z nami już dziś!

Tomasz Prokurat

Radca prawny | Doradca podatkowy

Telefon: +48 508 327 308
Email: tomasz.prokurat@litigato.pl

JUSTYNA CHYLIŃSKA-MATLA

Radca prawny

Telefon: + 48 794 931 482
Email: justyna.chylinska@litigato.pl